CẨM NANG MÁY CHIẾT RÓT CÔNG NGHIỆPĐịnh lượng · Bao bì · Vệ sinh · Nghiệm thu
◉Máy Chiết RótTHƯ VIỆN CÔNG NGHỆ ĐÓNG GÓI
PHÂN TÍCH KỸ THUẬT

Chiết thiếu đều toàn bộ chai: 6 nguyên nhân gốc và cách xử lý

Nếu bạn kiểm 30 chai liên tiếp và chai nào cũng thiếu 4-6 ml - không chai nào thiếu hẳn, không chai nào thừa - thì đó không phải lỗi ngẫu nhiên. Đó không phải lỗi ngẫu nhiên mà là sai số hệ thống, và gần như luôn nằm ở một trong s...

Nếu bạn kiểm 30 chai liên tiếp và chai nào cũng thiếu 4-6 ml - không chai nào thiếu hẳn, không chai nào thừa - thì đó không phải lỗi ngẫu nhiên. Đó không phải lỗi ngẫu nhiên mà là sai số hệ thống, và gần như luôn nằm ở một trong sáu điểm: cột áp, thời gian mở van, tiết diện vòi, cảm biến đếm chai, nhiệt độ sản phẩm, hoặc chính cách hiệu chuẩn.

Trả lời nhanh: Thiếu đều là sai số hệ thống: trung bình lệch khỏi mục tiêu nhưng độ tán xạ nhỏ. Cân 10 chai liên tiếp trên cùng một vòi, tính trung bình x̄ và độ lệch chuẩn s. Nếu |x̄ - mục tiêu| lớn hơn 3s thì chỉ chỉnh một tham số duy nhất - thường là thời gian mở van hoặc chiều cao cột áp - rồi đo lại, không chỉnh nhiều thứ cùng lúc.

Thiếu đều khác thiếu ngẫu nhiên ở chỗ nào

Trước khi động vào máy phải phân loại được kiểu lệch, vì hai kiểu có cách xử lý ngược nhau. Lệch hệ thống thì chỉnh tham số; lệch ngẫu nhiên thì phải tìm bộ phận mất ổn định. Chỉnh tham số cho một quá trình đang tán xạ chỉ làm con số trung bình đẹp hơn trên phiếu, còn chai thật vẫn lỗi.

Cách phân loại không cần gì ngoài một cân 0,1 g. Lấy 10 chai liên tiếp từ cùng một vòi, cân riêng từng chai, tính trung bình và độ lệch chuẩn. Nếu độ lệch trung bình lớn hơn ba lần độ lệch chuẩn thì phần lệch là hệ thống. Nếu độ lệch chuẩn lớn so với dung sai thì tán xạ là vấn đề riêng, thường do khí nén, bọt hoặc van đóng không dứt khoát. Hai vấn đề này phải xử lý riêng, và xử lý tán xạ trước.

Kiểu lệchDấu hiệu trên 10 chaiNhóm nguyên nhânHành động đầu tiên
Lệch hằng sốCả 10 chai thiếu 4-6 ml, độ tán xạ nhỏOffset hiệu chuẩn, thời gian van, cột ápChỉnh một tham số duy nhất
Lệch tăng dần3 chai đầu đủ, các chai sau thiếu dầnTank cạn, lọc tắc, sản phẩm nóng lênKiểm mức tank và chênh áp lọc
Lệch theo vị tríVòi đầu đủ, vòi cuối thiếuCột áp không đều trên ống gópĐo áp tại ba điểm trên manifold
Lệch ngẫu nhiênCó chai thừa, có chai thiếu, độ tán xạ lớnBọt, van đóng chậm, cảm biến chaiKiểm khí nén và tín hiệu cảm biến
Lệch theo lôĐổi lô nguyên liệu là lệch, lô khác lại đúngKhối riêng, độ nhớt, nhiệt độ nguyên liệuHiệu chuẩn theo từng lô

Ba phép đo xác định trong 15 phút

Không cần tháo máy để biết thiếu đều do đâu. Ba phép đo dưới đây phân biệt được gần hết các trường hợp, và quan trọng hơn là cho ra con số để quyết định có nên dừng dây chuyền hay không.

Phép đoDụng cụCách làmNgưỡng phải hành động
Khối lượng 10 chai liên tiếpCân 0,1 g, đã kiểm tra bằng quả cânLấy mẫu trên một vòi, giữa ca, ghi từng chaiLệch trung bình > 2 g hoặc độ lệch chuẩn > 1 g
Thể tích thựcỐng đong 500 ml chia 5 mlĐổ đầy tới vạch, đọc đáy mặt khumLệch > 5 ml so với thể tích danh định
Thời gian mở vanPLC timer hoặc cảm biến tiệm cậnĐo 10 chu kỳ liên tiếp trên cùng vòiTán xạ > 20 ms giữa các chu kỳ

Sáu nguyên nhân gốc, xếp theo tần suất

Thứ tự dưới đây phản ánh tần suất gặp trên máy chiết rót chai và bình đang chạy tại Việt Nam, không phải mức độ khó sửa. Nguyên nhân số 1 và số 2 chiếm phần lớn ca thiếu đều, và cả hai đều kiểm tra được trong vòng 10 phút.

#Nguyên nhânDấu hiệu nhận biếtCách xác minh
1Cột áp hút giảm do mức tank thấpThiếu tăng dần từ đầu đến cuối caĐo mức đầu ca và cuối ca, đối chiếu thể tích rót
2Thời gian mở van bị rút ngắnLệch đều ở mọi vòi, không phụ thuộc vị tríĐo thời gian mở van bằng PLC, so với thông số gốc
3Vòi bị đóng cặn, tiết diện giảmLệch khác nhau giữa các vòi, vòi lâu vệ sinh lệch hơnCân riêng từng vòi, so sánh chéo
4Mất áp khí nén điều khiểnVan mở chậm, chu kỳ dài hơn, đôi khi thiếu hẳnĐồng hồ áp tại van, kiểm rò tuyến ống
5Nhiệt độ sản phẩm thay đổi trong caSai số tăng khi máy chạy lâu, sản phẩm nóng lênĐo nhiệt tại đầu rót đầu ca và cuối ca
6Hiệu chuẩn sai gốc hoặc sai đơn vịLệch cố định từ lần hiệu chuẩn trướcĐối chiếu hồ sơ hiệu chuẩn và đơn vị trên HMI

Nguyên nhân 4 ít được nghĩ tới nhưng hay gặp ở máy dùng van khí nén đóng mở. Theo tài liệu DOE về rò rỉ khí nén, hệ thống khí nén công nghiệp mất 20-30% sản lượng máy nén cho rò rỉ, và mục tiêu hợp lý là 5-10%. Trên máy chiết rót, rò rỉ ở tuyến cấp cho đầu van làm van đóng chậm hơn vài chục mili giây, đủ để thừa hoặc thiếu vài ml mỗi chai.

Quy đổi mililít sang gram: đừng nhầm hai đại lượng

Nhãn hàng ghi thể tích, cân ghi khối lượng. Giữa hai đại lượng là khối riêng, và khối riêng của nước đổi theo nhiệt độ. Công thức duy nhất cần nhớ: m = V x rho, với m là khối lượng (g), V là thể tích (ml), rho là khối riêng (g/ml).

Nhiệt độ sản phẩmKhối riêng nước (kg/m3)500 ml nặngLệch so với 20 độ C
15°C999,10499,6 g-0,2 g
20°C998,21499,1 g0
25°C997,02498,5 g-0,6 g
30°C995,65497,8 g-1,3 g
40°C992,22496,1 g-3,0 g
50°C988,04494,0 g-5,1 g
60°C983,20491,6 g-7,5 g

Đọc bảng theo cách thực dụng. Nếu sản phẩm ở 40 độ C và bạn cân được 496 g trên chai 500 ml, thể tích có thể hoàn toàn đúng - sai số nằm ở phép đo của bạn, không ở máy. Ngược lại, nếu bạn hiệu chuẩn bằng cân lúc sản phẩm 30 độ C rồi đóng chai lúc 20 độ C, mỗi chai thừa khoảng 1,3 g; với 20.000 chai/ngày là 26 kg sản phẩm tặng không mỗi ngày.

Kiểm tra tiết diện và thời gian mở van

Với vòi rót, lưu lượng tính theo lỗ tiết lưu: Q = Cd x A x căn(2 x dP / rho), trong đó Cd là hệ số lưu lượng (khoảng 0,6-0,7 với vòi vát cạnh), A là tiết diện lỗ (m2), dP là chênh áp qua vòi (Pa), rho là khối riêng (kg/m3). Công thức này đủ để thấy vì sao một chút cặn lại gây lệch lớn.

Đường kính lỗ vòiLưu lượng ở 0,3 barLưu lượng ở 0,5 barThời gian rót 500 ml ở 0,5 bar
6 mm8,2 l/phút10,5 l/phút2,8 giây
8 mm14,5 l/phút18,7 l/phút1,6 giây
10 mm22,7 l/phút29,2 l/phút1,0 giây
12 mm32,6 l/phút42,1 l/phút0,7 giây

Số trong bảng tính từ công thức trên với Cd = 0,62, nước ở 20 độ C; máy thực tế phải đo lại vì hình dạng miệng vòi và tổn thất cục bộ khác nhau.

Ví dụ mức độ nhạy: vòi 8 mm bị đóng cặn làm đường kính còn 7,7 mm. Tiết diện giảm theo bình phương đường kính, tức còn (7,7/8)² = 0,926, lưu lượng còn 92,6%. Với thời gian rót cố định, chai 500 ml thiếu 37 ml - gấp bảy lần dung sai thông thường. Một lớp cặn dày 0,15 mm đã đủ gây ra chuyện đó, và lớp cặn này không nhìn thấy bằng mắt thường.

Hiệu chuẩn lại: trình tự sáu bước

Sai lầm phổ biến là vừa chỉnh thời gian van, vừa chỉnh áp, vừa đổi hệ số trong PLC trong cùng một lần rồi chạy tiếp. Khi kết quả sai, không còn cách nào biết tham số nào gây ra. Trình tự dưới đây giữ cho mỗi lần chỉ có một biến thay đổi, và mỗi bước đều ghi lại giá trị để lần sau còn đối chiếu.

BướcViệc làmLý doGhi lại
1Chốt nhiệt độ và lô sản phẩm trong suốt quá trìnhLoại biến nhiệt độ khỏi phép thửNhiệt độ, mã lô, giờ
2Vệ sinh toàn bộ vòi theo cùng một quy trìnhĐưa các vòi về cùng điều kiệnDung dịch, nồng độ, thời gian
3Chạy 30 chai bỏ để ổn định lưu lượngBỏ ảnh hưởng của lần rót đầuSố chai bỏ
4Cân 10 chai liên tiếp trên vòi giữaLấy mốc trung bình của máy10 giá trị riêng lẻ
5Chỉnh một tham số theo tỷ lệ sai sốTránh chỉnh quá tayGiá trị cũ và mới
6Lặp lại bước 3-4 và kiểm tra ba vòi đầu, giữa, cuốiXác nhận không tạo lệch mớiKết quả sau chỉnh

Lượng chỉnh tính theo tỷ lệ, không theo cảm giác: nếu đang thiếu 1,2% thể tích và rót theo thời gian thì tăng thời gian 1,2%. Nếu rót theo áp suất thì lưu lượng tỷ lệ với căn bậc hai của áp, nên muốn tăng 1,2% lưu lượng phải tăng áp khoảng 2,4%. Đây là chỗ nhiều người chỉnh sai hướng và mất cả buổi để đuổi theo con số.

Đặt giới hạn kiểm soát và theo dõi theo ca

Sau khi hết thiếu đều, việc còn lại là giữ cho nó không tái diễn. Không cần hệ thống thống kê phức tạp: một phiếu giấy với 5 chai mỗi 30 phút là đủ để phát hiện trôi trước khi có lô hàng lỗi.

Thông sốTần suấtGiới hạn cảnh báoNgười thực hiện
Khối lượng trung bình 5 chai30 phút/lầnLệch > 1/3 dung saiVận hành
Độ lệch chuẩn trong nhóm 5 chaiMỗi 2 giờ> 1/3 dung saiVận hành
Chênh lệch giữa vòi xa nhất và gần nhấtĐầu ca> 2% thể tíchTổ bảo trì
Nhiệt độ sản phẩm tại đầu rót30 phút/lầnRa ngoài khoảng đã hiệu chuẩn 2 độ CVận hành
Áp khí nén tại vanMỗi caThấp hơn 10% giá trị đặtTổ bảo trì

Một ví dụ đọc số: dung sai cho phép là cộng trừ 5 ml, độ lệch chuẩn hiện tại 1,1 g. Ba lần độ lệch chuẩn là 3,3 g, nhỏ hơn 5 g, nên quá trình còn dư địa. Nếu độ lệch chuẩn lên 2 g thì 3s = 6 g, vượt dung sai, nghĩa là kể cả khi trung bình đúng vẫn có chai lỗi - lúc đó phải giảm tán xạ chứ không phải chỉnh trung bình.

Câu hỏi thường gặp

Chai nào cũng thiếu 5 ml có phải do bơm yếu?

Thường không. Bơm yếu thường gây thiếu tăng dần khi tăng tốc độ dây chuyền hoặc khi màng bơm đã mòn, và biểu hiện là lưu lượng không ổn định chứ không phải lệch đều. Thiếu đều trên toàn bộ chai mà không phụ thuộc tốc độ thường là tham số thời gian van hoặc cột áp. Muốn loại trừ bơm, đo áp tại đầu ra bơm ở hai tốc độ khác nhau: nếu áp giữ nguyên thì bơm không phải nguyên nhân.

Chỉnh thời gian van bao nhiêu là đủ?

Tính theo tỷ lệ sai số. Nếu đang thiếu 1,2% thể tích và cơ cấu rót theo thời gian thì tăng thời gian mở van 1,2%. Nếu rót theo áp suất, lưu lượng tỷ lệ với căn bậc hai của áp nên phải tăng áp khoảng 2,4% cho cùng mức 1,2%. Luôn chỉnh một lần, chạy 30 chai bỏ, đo lại 10 chai rồi mới quyết định chỉnh tiếp.

Có nên chỉnh riêng từng vòi không?

Chỉ khi độ lệch giữa các vòi lớn hơn hai lần độ tán xạ trong cùng một vòi. Nếu chỉnh riêng từng vòi khi chênh lệch nhỏ, bạn tạo ra một bộ tham số không còn ý nghĩa vật lý và lần thay vòi sau sẽ phải làm lại từ đầu. Cách bền hơn là vệ sinh hoặc thay vòi để các vòi về cùng trạng thái, rồi chỉnh một tham số chung.

Hiệu chuẩn bằng cân hay bằng ống đong?

Hiệu chuẩn theo đại lượng ghi trên nhãn. Nhãn ghi thể tích thì dùng ống đong; nhãn ghi khối lượng thì dùng cân và phải ghi kèm nhiệt độ sản phẩm lúc cân. Nếu buộc phải dùng cân cho sản phẩm ghi thể tích, hãy quy đổi qua khối riêng đo tại chỗ và ghi rõ hệ số đã dùng để lần sau còn đối chiếu.

Bao lâu phải hiệu chuẩn lại toàn bộ vòi?

Bắt buộc sau mỗi lần thay gioăng, thay vòi, tháo vệ sinh thủ công hoặc đổi lô nguyên liệu có khối riêng khác. Ngoài ra theo dõi bằng biểu đồ 5 chai mỗi 30 phút: khi trung bình trôi quá một phần ba dung sai thì hiệu chuẩn lại, không chờ đến kỳ bảo trì định kỳ.

Bài viết liên quan

Câu hỏi thường gặp

Chai nào cũng thiếu 5 ml có phải do bơm yếu?
Thường không. Bơm yếu thường gây thiếu tăng dần khi tăng tốc độ dây chuyền hoặc khi màng bơm đã mòn, và biểu hiện là lưu lượng không ổn định chứ không phải lệch đều. Thiếu đều trên toàn bộ chai mà không phụ thuộc tốc độ thường là tham số thời gian van hoặc cột áp. Muốn loại trừ bơm, đo áp tại đầu ra bơm ở hai tốc độ khác nhau: nếu áp giữ nguyên thì bơm không phải nguyên nhân.
Chỉnh thời gian van bao nhiêu là đủ?
Tính theo tỷ lệ sai số. Nếu đang thiếu 1,2% thể tích và cơ cấu rót theo thời gian thì tăng thời gian mở van 1,2%. Nếu rót theo áp suất, lưu lượng tỷ lệ với căn bậc hai của áp nên phải tăng áp khoảng 2,4% cho cùng mức 1,2%. Luôn chỉnh một lần, chạy 30 chai bỏ, đo lại 10 chai rồi mới quyết định chỉnh tiếp.
Có nên chỉnh riêng từng vòi không?
Chỉ khi độ lệch giữa các vòi lớn hơn hai lần độ tán xạ trong cùng một vòi. Nếu chỉnh riêng từng vòi khi chênh lệch nhỏ, bạn tạo ra một bộ tham số không còn ý nghĩa vật lý và lần thay vòi sau sẽ phải làm lại từ đầu. Cách bền hơn là vệ sinh hoặc thay vòi để các vòi về cùng trạng thái, rồi chỉnh một tham số chung.
Hiệu chuẩn bằng cân hay bằng ống đong?
Hiệu chuẩn theo đại lượng ghi trên nhãn. Nhãn ghi thể tích thì dùng ống đong; nhãn ghi khối lượng thì dùng cân và phải ghi kèm nhiệt độ sản phẩm lúc cân. Nếu buộc phải dùng cân cho sản phẩm ghi thể tích, hãy quy đổi qua khối riêng đo tại chỗ và ghi rõ hệ số đã dùng để lần sau còn đối chiếu.
Bao lâu phải hiệu chuẩn lại toàn bộ vòi?
Bắt buộc sau mỗi lần thay gioăng, thay vòi, tháo vệ sinh thủ công hoặc đổi lô nguyên liệu có khối riêng khác. Ngoài ra theo dõi bằng biểu đồ 5 chai mỗi 30 phút: khi trung bình trôi quá một phần ba dung sai thì hiệu chuẩn lại, không chờ đến kỳ bảo trì định kỳ.
Thông tin kiểm duyệt

Nội dung được biên tập từ tài liệu kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Thông số thực tế phụ thuộc nguồn nước, môi trường và cấu hình thiết bị.