Bảo dưỡng bơm máy chiết rót bắt đầu từ việc nhận ra bơm đang "nói" qua tiếng kêu, dòng điện, nhiệt độ và lưu lượng. Bơm không hỏng đột ngột — phớt rò rỉ vài tuần, bạc đạn kêu vài ngày, van một chiều kẹt trước khi mất áp hoàn toàn.
Bài này phân loại bơm, 5 dấu hiệu cảnh báo, lịch bảo dưỡng và bảng lỗi.
Tóm nhanh
- Năm dấu hiệu: lưu lượng giảm, tiếng kêu/rít, rung, vỏ nóng >70°C, rò ở phớt.
- Mỗi ca: kiểm tra tiếng, rò, áp; mỗi tuần: dòng điện, độ rung.
- Mỗi tháng: kiểm tra van một chiều, mồi bơm, siết đầu nối.
- Mỗi quý: mỡ bạc đạn, kiểm tra phớt, cân bằng.
- Bơm ly tâm mất mồi là lỗi phổ biến nhất; kiểm tra van một chiều và mức nước trước khi thay bơm.

Năm dấu hiệu cảnh báo — sơ đồ tóm tắt của bài.
1. Các loại bơm thường dùng
| Loại | Nguyên lý | Phù hợp | Lỗi thường gặp |
|---|---|---|---|
| Ly tâm | Cánh quạt tạo áp | Nước, dung dịch loãng | Mất mồi, xâm thực, rò phớt |
| Piston/plunger | Thể tích xy-lanh | Sản phẩm sệt, áp cao | Van bi kẹt, phớt mòn |
| Trục vít | Vít xoắn đẩy sản phẩm | Sốt, mắm, sản phẩm đặc | Mòn trục vít, kẹt cặn |
| Nhu động | Con lăn ép ống | Sản phẩm nhạy, vô trùng | Ống mòn, lệch con lăn |
| Màng | Màng rung | Hóa chất, sản phẩm ăn mòn | Màng rách, van kẹt |
| Bánh răng | Hai bánh răng ăn khớp | Dầu, sản phẩm nhớt | Mòn bánh răng, rò |
2. Năm dấu hiệu cảnh báo
2.1. Lưu lượng giảm
- Cùng thời gian rót nhưng thể tích giảm 3–5%.
- Nguyên nhân: mất mồi, tắc lọc, van một chiều kẹt, phớt mòn, trục vít mòn.
2.2. Tiếng kêu bất thường
- Rít ở bơm ly tâm: thiếu mồi/xâm thực.
- Gõ ở bơm piston: van bi kẹt, lỏng đầu piston.
- Rào rào ở bạc đạn: thiếu mỡ, mòn.
- Rung mạnh: lệch trục, cao su chân bơm hỏng.
2.3. Rung
Đo theo ISO 10816: <2,8 mm/s tốt; 2,8–4,5 mm/s theo dõi; >4,5 mm/s kiểm tra. Rung tăng dần là dấu hiệu bạc đạn hoặc lệch tâm.
2.4. Nhiệt
- Vỏ bơm <60°C bình thường; 60–70°C cần theo dõi; >70°C dừng kiểm tra.
- Nhiệt cao do thiếu mồi, ma sát, mỡ kém, hoặc sản phẩm quá nóng.
2.5. Rò rỉ
- Rò ở phớt cơ khí: giọt nước dưới chân bơm.
- Rò ở mặt bích: gioăng.
- Rò ở van: cặn hoặc gioăng.
3. Lịch bảo dưỡng
| Chu kỳ | Việc làm |
|---|---|
| Mỗi ca | Nghe tiếng, nhìn rò, kiểm tra áp/lưu lượng |
| Hàng tuần | Đo dòng, kiểm tra rung, vệ sinh lọc đầu hút |
| Hàng tháng | Kiểm tra van một chiều, siết đầu nối, mồi bơm |
| Hàng quý | Bôi mỡ bạc đạn, kiểm tra phớt, cân bằng trục |
| Hàng năm | Đại tu: thay phớt, bạc đạn, kiểm tra cánh/trục vít |
Mỡ bạc đạn: 2.000–4.000 giờ hoặc theo tài liệu; không bơm quá 40–50% khoang.
4. Bảng lỗi
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Xử lý |
|---|---|---|
| Bơm không lên nước | Mất mồi, van một chiều hở, ống hút hở | Mồi, thay van, siết ống |
| Lưu lượng yếu | Tắc lọc, mòn cánh, mòn trục vít | Vệ sinh, thay chi tiết |
| Bơm kêu rít | Thiếu mồi, xâm thực | Kiểm tra mức bồn, mồi lại |
| Bơm rung | Lệch trục, chân bơm lỏng | Cân chỉnh, siết chân |
| Vỏ bơm nóng | Ma sát, thiếu mỡ, quá tải | Tra mỡ, kiểm tra tải |
| Rò ở phớt | Phớt mòn, chạy khô | Thay phớt, không chạy khô |
| Dòng điện cao | Kẹt, tải nặng, lệch pha | Đo 3 pha, kiểm tra cơ khí |
| Bơm bật tắt liên tục | Áp không ổn định, van hỏng | Kiểm tra van, bình tích áp |
5. Sửa hay thay?
| Tình huống | Nên sửa | Nên thay |
|---|---|---|
| Rò phớt | Thay phớt | — |
| Bạc đạn kêu | Thay bạc đạn | — |
| Mòn cánh/trục vít nhẹ | — | Thay chi tiết |
| Thân bơm nứt, rỗ | — | Thay bơm |
| Sửa >50% giá bơm mới | — | Thay |
| Bơm cũ, phụ tùng khó | — | Thay |
6. Lưu ý vận hành
- Không chạy bơm khô, dù vài giây.
- Kiểm tra chiều quay trước khi chạy.
- Không khóa van đầu đẩy khi bơm đang chạy (trừ bơm có bypass).
- Sản phẩm nóng cần bơm chịu nhiệt, không dùng bơm nước thường.
- Bơm thực phẩm dùng mỡ food-grade NSF H1.
Đọc tiếp: máy chiết rót chai · bảo trì hệ thống khí nén · bảo trì máy chiết rót chai · máy chiết rót kêu to
Câu hỏi thường gặp
Bơm chiết rót chạy bao lâu phải đại tu? 8.000–15.000 giờ tùy loại và môi trường. Với 8 giờ/ngày, khoảng 4–7 năm; bơm sản phẩm mài mòn có thể 1–2 năm.
Bơm ly tâm không lên nước, xử lý sao? Kiểm tra mồi, van một chiều, ống hút hở, mức nước bồn và lọc. Phần lớn trường hợp là mất mồi hoặc van một chiều kẹt.
Có nên tăng áp bơm để chiết nhanh hơn? Không nên. Tăng áp làm bọt, tràn và sai số; đồng thời tăng tải động cơ. Tăng năng suất bằng vòi/chu kỳ phù hợp.
Bơm kêu nhưng vẫn chạy được, có sao không? Không nên bỏ qua. Tiếng kêu là dấu hiệu sớm; sửa bạc đạn rẻ hơn thay trục/bơm.
Bơm thực phẩm có dùng mỡ thường được không? Không. Dùng mỡ food-grade NSF H1 để tránh nhiễm bẩn sản phẩm khi rò qua phớt.
Kết luận
Bơm là trái tim của máy chiết. Nghe tiếng, đo dòng, kiểm tra rò mỗi ca và bôi mỡ đúng hạn giúp bơm chạy ổn định nhiều năm, tránh dừng line vì một chi tiết 200.000 đồng.
Cần bảng theo dõi bơm theo giờ chạy? Gửi model bơm để nhận mẫu nhật ký.
