CẨM NANG MÁY CHIẾT RÓT CÔNG NGHIỆPĐịnh lượng · Bao bì · Vệ sinh · Nghiệm thu
◉Máy Chiết RótTHƯ VIỆN CÔNG NGHỆ ĐÓNG GÓI
PHÂN TÍCH KỸ THUẬT

Nắp siết lệch một bên: 6 nguyên nhân và cách kiểm tra

Nhìn nghiêng chai, vành nắp cao hơn một bên rõ rệt. Siết tay thử thì chặt, nhưng chai đó không qua được kiểm tra kín. Nắp lệch một bên hầu như không bao giờ là lỗi của nắp - đó là trục siết không đồng tâm với cổ chai, hoặc lực ép...

Nhìn nghiêng chai, vành nắp cao hơn một bên rõ rệt. Siết tay thử thì chặt, nhưng chai đó không qua được kiểm tra kín. Nắp lệch một bên hầu như không bao giờ là lỗi của nắp - đó là trục siết không đồng tâm với cổ chai, hoặc lực ép phân bố không đều trên chu vi.

Trả lời nhanh: Nắp lệch một bên do sáu nguyên nhân: trục siết lệch tâm, mâm kẹp chai không giữ chai thẳng, ren cổ chai nghiêng, đĩa ép nghiêng, mô men siết quá cao làm nắp biến dạng, và nắp bị đặt lệch trước khi siết. Đo bằng cách đo khe hở vành nắp tại bốn điểm; lệch trên 0,3 mm là phải xử lý.

Lệch một bên khác với siết chặt và khác với lệch ren

Ba lỗi nắp thường bị gộp làm một nhưng nguyên nhân khác nhau hoàn toàn. Phân biệt đúng thì sửa trong nửa giờ; phân biệt sai thì thay cả bộ đầu siết mà vẫn lỗi.

  • Lệch một bên - vành nắp cao thấp khác nhau quanh chu vi, nhưng ren vẫn ăn. Nắp nghiêng so với trục chai. Nguyên nhân nằm ở hình học: trục siết, mâm kẹp hoặc đĩa ép.
  • Siết không đủ chặt - nắp phẳng, đồng tâm, nhưng mô men thấp nên không kín. Nguyên nhân nằm ở lực: lò xo ly hợp, áp khí, hoặc mô men đặt sai.
  • Lệch ren - nắp bị ăn ren chéo, thường thấy vết xước trên ren chai và nắp bị kênh. Nguyên nhân nằm ở động học: nắp rơi không đúng tâm, hoặc chai bị xoay trong lúc siết.

Cách phân biệt trong 30 giây: đặt chai lên mặt phẳng, dùng thước lá đo khe hở giữa vành nắp và vai chai tại bốn điểm cách nhau 90 độ. Nếu bốn giá trị khác nhau rõ rệt thì là lệch một bên. Nếu bốn giá trị đều lớn thì nắp chưa siết xuống. Nếu vành nắp không song song với vai chai nhưng khe hở đều thì là ren bị ăn chéo và nắp đang kênh.

Sáu nguyên nhân gốc, xếp theo tần suất

Danh sách dưới đây đi theo thứ tự từ bộ phận dễ kiểm tra nhất tới bộ phận phải tháo máy. Trong thực tế, hai nguyên nhân đầu chiếm phần lớn ca lệch nắp.

#Nguyên nhânDấu hiệu nhận biếtCách xác minh
1Trục siết lệch tâm so với cổ chaiLệch cùng một hướng trên mọi chaiĐánh dấu hướng lệch, so với hướng trục
2Mâm kẹp chai không giữ chai thẳng đứngChai bị nghiêng khi vào đầu siếtĐặt thước thuỷ trên miệng chai tại vị trí siết
3Đĩa ép nghiêng hoặc mòn không đềuLệch thay đổi theo góc quay của đĩaQuay tay đĩa, đo khe hở tại 4 góc
4Ren cổ chai nghiêng do khuôn thổiChỉ một số chai trong lô bị, cùng một khuônĐánh số khuôn, đối chiếu chai lỗi
5Mô men siết quá cao làm nắp biến dạngNắp méo, có vết hằn của đĩa épĐo mô men, so với khuyến cáo nhà sản xuất nắp
6Nắp đặt lệch trước khi siếtNắp kênh, ren bị ăn chéoQuan sát bằng camera quay chậm tại máy đặt nắp

Nguyên nhân 1 hay gặp nhất và cũng dễ xác minh nhất: nếu tất cả chai đều lệch về cùng một phía - ví dụ bên trái luôn cao hơn - thì trục siết đang lệch theo hướng đó. Nếu hướng lệch thay đổi ngẫu nhiên thì vấn đề nằm ở mâm kẹp hoặc ở chai, không phải ở trục.

Cách đo độ lệch và mô men xoắn

Hai phép đo này là toàn bộ cơ sở để ra quyết định. Cả hai đều làm được bằng dụng cụ cầm tay thông dụng và mất chưa tới 10 phút mỗi lần.

Đo độ lệch vành nắp. Dùng thước lá hoặc căn lá, đo khe hở giữa mặt dưới vành nắp và vai chai tại bốn điểm 0, 90, 180, 270 độ. Độ lệch = giá trị lớn nhất trừ giá trị nhỏ nhất. Đo trên một chai, sau đó đo trên chai quay 90 độ để loại trừ sai số do chai không tròn.

Đo mô men xoắn. Dùng cờ lê lực có đầu kẹp nắp, hoặc đầu đo mô men gắn vào nắp. Nguyên tắc: đo theo chiều mở nắp, đọc giá trị tại thời điểm nắp bắt đầu bật ra. Đo 5 chai liên tiếp trên cùng một đầu siết.

Đường kính nắpMô men tham khảo (N.cm)Mô men tham khảo (kgf.cm)Ghi chú
28 mm (nước khoáng nhỏ)60-1006-10Nắp nhựa một mảnh
30 mm80-1208-12Phổ biến chai PET 330-500 ml
38 mm120-18012-18Chai nước ép, sữa
43 mm150-22015-22Chai cổ rộng
48 mm180-26018-27Hũ, lọ
63 mm250-40025-40Hũ lớn, nắp rộng

Đây là khoảng tham khảo theo thông lệ đóng gói, phải đối chiếu với khuyến cáo của nhà sản xuất nắp và chai cụ thể; nắp có gioăng xốp và nắp có gioăng liền cho giá trị khác nhau.

Trục siết lệch tâm: cách phát hiện và chỉnh

Trục siết lệch tâm là nguyên nhân số một. Cơ chế: đầu siết quay quanh một trục, và nếu trục đó không trùng với trục cổ chai tại vị trí siết, đĩa ép tiếp xúc không đều - một bên ép trước, một bên ép sau, kết quả là nắp nghiêng.

Dấu vết tiếp xúcDiễn giảiĐộ lệch ước tínhCách chỉnh
Vòng tròn đều toàn chu viĐồng tâm tốt< 0,1 mmKhông cần chỉnh
Vòng tròn nhưng đậm nhạt khác nhauLệch nhẹ hoặc đĩa nghiêng0,1-0,3 mmChỉnh lại mặt phẳng đĩa
Cung rộng một bên, mờ phía đối diệnLệch tâm rõ0,3-0,8 mmChỉnh tâm trục theo cổ chai
Chỉ một điểm tiếp xúcLệch tâm nặng hoặc đĩa nghiêng lớn> 0,8 mmDừng máy, căn lại toàn bộ đầu siết
Hai cung đối xứng, giữa trốngĐĩa ép lồi hoặc chai có cổ cao hơnBiến dạng đĩaThay đĩa ép

Cách chỉnh: hầu hết đầu siết có ba hoặc bốn vít căn trên mặt bích gắn cụm siết. Nguyên tắc căn là chỉnh từng cặp vít đối diện, mỗi lần một phần tư vòng, rồi chạy thử 5 chai và đo lại. Không bao giờ nới cả bốn vít cùng lúc - khi đó bạn mất mốc và phải căn lại từ đầu.

Mâm kẹp chai và tình trạng chai đầu vào

Nếu trục siết đã đồng tâm mà nắp vẫn lệch, vấn đề nằm ở chai - hoặc ở cách chai được giữ. Đầu siết chỉ có thể siết phẳng nếu cổ chai thẳng đứng và đồng tâm với trục quay tại đúng thời điểm tiếp xúc.

Mâm kẹp chai. Mâm kẹp giữ chai theo thân hoặc theo vai. Nếu má kẹp mòn, chai bị nghiêng 1-2 độ. Chênh lệch vành nắp tính bằng dH = D x tan(theta); với cổ chai đường kính 30 mm, nghiêng 1 độ cho 0,52 mm, nghiêng 2 độ cho 1,05 mm - cả hai đều vượt xa ngưỡng 0,3 mm. Kiểm tra bằng thước thuỷ đặt trên miệng chai tại vị trí siết, hoặc bằng cách đo khoảng cách từ thân chai tới má kẹp hai bên.

Chai không tròn hoặc cổ cao thấp. Chai PET thổi có dung sai chiều cao cổ, và dung sai này trực tiếp thành sai số khe hở nắp. Nếu bạn chỉnh đầu siết theo chai cổ thấp nhất thì chai cổ cao sẽ bị ép quá; ngược lại, chai cổ thấp sẽ không được siết đủ.

Thông số chaiDung sai thường gặpẢnh hưởng tới nắpCách kiểm
Chiều cao cổ chai± 0,3 mmSai khe hở vành nắp trực tiếpThước đo chiều cao, 10 chai/lô
Đường kính thân± 0,4 mmChai lỏng trong mâm kẹp, nghiêngThước kẹp, 10 chai/lô
Độ vuông góc cổ với đáy0,5-1,0 độNắp lệch một bên dù máy đúngĐặt trên mặt phẳng, đo khe hở
Đường kính ren ngoài± 0,2 mmĂn ren lỏng hoặc chặtPanme hoặc dưỡng ren
Độ tròn cổ chai0,3 mmNắp tiếp xúc không đềuĐo 3 hướng cách nhau 60 độ

Thứ tự kiểm tra hợp lý: đo chai trước, đo máy sau. Lý do: nếu chai có dung sai vượt quá khả năng bù của đầu siết, mọi lần chỉnh máy đều vô nghĩa. Nhiều nhà máy mất vài ngày căn đầu siết trong khi nguyên nhân là lô chai từ một khuôn thổi bị lỗi.

Mô men siết: quá chặt cũng là lỗi

Có một niềm tin phổ biến là siết chặt hơn thì kín hơn. Điều này đúng cho tới một điểm, sau đó hoàn toàn sai. Mô men quá cao làm nắp biến dạng, gioăng bị ép quá mức và mất đàn hồi, và với chai thuỷ tinh thì làm nứt cổ chai - vết nứt có thể không thấy ngay mà vỡ khi chịu sốc nhiệt hoặc va đập trên đường vận chuyển.

Cơ chế: mô men xoắn tạo ra lực dọc trục qua ren, theo F = T / (K x d), với T là mô men (N.m), d là đường kính ren (m), K là hệ số mô men phụ thuộc ma sát ren và mặt tựa (thường 0,15-0,25 với ren nhựa). Với nắp 30 mm và T = 1,0 N.m, K = 0,2: F = 1,0 / (0,2 x 0,030) = 167 N, tức khoảng 17 kg ép lên gioăng.

Mô men (N.m)Lực ép ước tính (N)Tình trạng gioăngRủi ro
0,467Ép chưa đủ, có thể hởRò, nhiễm vi sinh
0,6100Ép vừa đủThấp
0,9150Ép tốt, gioăng biến dạng đàn hồiThấp
1,3217Ép mạnh, gioăng bắt đầu mất đàn hồiNắp méo, khó mở
1,8300Gioăng bị ép dẻo, nắp biến dạngHở sau vài ngày, nứt cổ chai

Tính theo F = T/(K.d) với d = 30 mm, K = 0,2; giá trị K thực tế phụ thuộc vật liệu và bôi trơn ren, nên phải hiệu chuẩn bằng thực nghiệm.

Kiểm tra kín và nghiệm thu sau khi sửa

Sau khi chỉnh xong, phải chứng minh bằng phép thử chứ không bằng quan sát. Có ba mức kiểm tra, chi phí tăng dần và độ tin cậy cũng tăng dần.

Phép thửCách làmThời gianPhát hiện được
Đo khe hở vành nắpĐo 4 điểm trên 10 chai5 phútLệch hình học
Đo mô men mở nắpCờ lê lực trên 5 chai5 phútSiết thiếu hoặc quá
Nghiêng chai 24 giờĐặt nghiêng 45 độ, 24 giờ, nhiệt độ phòng24 giờRò qua gioăng nắp
Hút chân không hoặc tăng ápThiết bị kiểm kín, đo độ giảm áp2 phút/chaiHở nhỏ không thấy bằng mắt
Nhúng nước nóngNhúng 60°C, quan sát bọt khí3 phútHở tại nắp, thân, đáy

Tiêu chí nghiệm thu nên viết thành con số, không viết "nắp phải thẳng". Ví dụ: độ lệch vành nắp không quá 0,3 mm trên 10 chai liên tiếp; mô men mở nắp trong khoảng 0,6-1,0 N.m với nắp 30 mm; không có vết ẩm sau 24 giờ nghiêng trên 10/10 mẫu. Có tiêu chí bằng số thì mới chuyển giao được giữa các ca và mới biết khi nào máy đã sửa xong thật.

Câu hỏi thường gặp

Nắp lệch một bên có phải do nắp kém chất lượng?

Hiếm khi. Nắp kém thường biểu hiện là gioăng không đều, ren không sạch hoặc nắp biến dạng sẵn - và khi đó lệch xảy ra ngẫu nhiên ở mọi hướng. Nếu tất cả chai đều lệch về cùng một phía thì nguyên nhân là máy, cụ thể là trục siết lệch tâm. Cách kiểm nhanh: đổi sang lô nắp khác và chạy 20 chai; nếu vẫn lệch cùng hướng thì lỗi ở máy.

Độ lệch bao nhiêu thì phải dừng máy?

Từ 0,3 mm trở lên là phải xử lý, vì ở mức đó gioăng nắp không còn tiếp xúc đủ trên toàn chu vi và nguy cơ rò tăng rõ. Dưới 0,2 mm có thể chấp nhận nếu phép thử kín đạt. Điều quan trọng là phải đo bằng dụng cụ, không đánh giá bằng mắt, vì mắt chỉ phát hiện được lệch từ khoảng 0,5 mm trở lên.

Vì sao nắp qua kiểm tra ngay sau siết mà vẫn rò?

Ba lý do. Thứ nhất, gioăng bị ép quá mức nên biến dạng dẻo và mất đàn hồi sau vài ngày. Thứ hai, chai chịu thay đổi nhiệt độ trên đường vận chuyển, nắp và cổ chai giãn nở khác nhau nên khe hở xuất hiện. Thứ ba, rò rất nhỏ chỉ thấy khi có cột áp - chai đứng thẳng không rò, chai nằm nghiêng mới rò. Vì vậy phép thử nghiệm thu phải gồm nghiêng 24 giờ.

Nên đo mô men theo chiều siết hay chiều mở?

Đo theo chiều mở là cách chuẩn trong kiểm tra thành phẩm, vì đó là giá trị người tiêu dùng sẽ gặp. Đo theo chiều siết chỉ dùng để hiệu chuẩn ly hợp trên máy. Hai giá trị này không bằng nhau do hiện tượng trễ ma sát, thường chênh 10-20%, nên khi so sánh với khuyến cáo nhà sản xuất phải biết giá trị đó đo theo chiều nào.

Chai thuỷ tinh có cần mô men thấp hơn chai nhựa không?

Thường cao hơn một chút để đảm bảo kín, nhưng dung sai hẹp hơn nhiều vì cổ thuỷ tinh giòn. Với chai thuỷ tinh, nguy hiểm không phải là rò mà là nứt cổ - vết nứt có thể không thấy ngay và chỉ vỡ khi chịu sốc nhiệt hoặc va đập. Vì vậy phải dùng ly hợp mô men chính xác hơn và kiểm tra cổ chai sau khi siết bằng soi đèn.

Bài viết liên quan

Câu hỏi thường gặp

Nắp lệch một bên có phải do nắp kém chất lượng?
Hiếm khi. Nắp kém thường biểu hiện là gioăng không đều, ren không sạch hoặc nắp biến dạng sẵn - và khi đó lệch xảy ra ngẫu nhiên ở mọi hướng. Nếu tất cả chai đều lệch về cùng một phía thì nguyên nhân là máy, cụ thể là trục siết lệch tâm. Cách kiểm nhanh: đổi sang lô nắp khác và chạy 20 chai; nếu vẫn lệch cùng hướng thì lỗi ở máy.
Độ lệch bao nhiêu thì phải dừng máy?
Từ 0,3 mm trở lên là phải xử lý, vì ở mức đó gioăng nắp không còn tiếp xúc đủ trên toàn chu vi và nguy cơ rò tăng rõ. Dưới 0,2 mm có thể chấp nhận nếu phép thử kín đạt. Điều quan trọng là phải đo bằng dụng cụ, không đánh giá bằng mắt, vì mắt chỉ phát hiện được lệch từ khoảng 0,5 mm trở lên.
Vì sao nắp qua kiểm tra ngay sau siết mà vẫn rò?
Ba lý do. Thứ nhất, gioăng bị ép quá mức nên biến dạng dẻo và mất đàn hồi sau vài ngày. Thứ hai, chai chịu thay đổi nhiệt độ trên đường vận chuyển, nắp và cổ chai giãn nở khác nhau nên khe hở xuất hiện. Thứ ba, rò rất nhỏ chỉ thấy khi có cột áp - chai đứng thẳng không rò, chai nằm nghiêng mới rò. Vì vậy phép thử nghiệm thu phải gồm nghiêng 24 giờ.
Nên đo mô men theo chiều siết hay chiều mở?
Đo theo chiều mở là cách chuẩn trong kiểm tra thành phẩm, vì đó là giá trị người tiêu dùng sẽ gặp. Đo theo chiều siết chỉ dùng để hiệu chuẩn ly hợp trên máy. Hai giá trị này không bằng nhau do hiện tượng trễ ma sát, thường chênh 10-20%, nên khi so sánh với khuyến cáo nhà sản xuất phải biết giá trị đó đo theo chiều nào.
Chai thuỷ tinh có cần mô men thấp hơn chai nhựa không?
Thường cao hơn một chút để đảm bảo kín, nhưng dung sai hẹp hơn nhiều vì cổ thuỷ tinh giòn. Với chai thuỷ tinh, nguy hiểm không phải là rò mà là nứt cổ - vết nứt có thể không thấy ngay và chỉ vỡ khi chịu sốc nhiệt hoặc va đập. Vì vậy phải dùng ly hợp mô men chính xác hơn và kiểm tra cổ chai sau khi siết bằng soi đèn.
Thông tin kiểm duyệt

Nội dung được biên tập từ tài liệu kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Thông số thực tế phụ thuộc nguồn nước, môi trường và cấu hình thiết bị.