CẨM NANG MÁY CHIẾT RÓT CÔNG NGHIỆPĐịnh lượng · Bao bì · Vệ sinh · Nghiệm thu
◉Máy Chiết RótTHƯ VIỆN CÔNG NGHỆ ĐÓNG GÓI
PHÂN TÍCH KỸ THUẬT

Kẹt chai trên băng tải chiết rót: 7 điểm chặn và cách xử lý

Máy dừng, chai đổ, một đoạn băng tải ùn lại hai chục chai. Nhân viên chạy tới gỡ, chạy lại, và ba mươi phút sau lại kẹt đúng chỗ đó. Kẹt chai gần như luôn là vấn đề hình học hoặc ma sát, không phải vấn đề tốc độ - và cách chẩn đoá...

Máy dừng, chai đổ, một đoạn băng tải ùn lại hai chục chai. Nhân viên chạy tới gỡ, chạy lại, và ba mươi phút sau lại kẹt đúng chỗ đó. Kẹt chai gần như luôn là vấn đề hình học hoặc ma sát, không phải vấn đề tốc độ - và cách chẩn đoán đúng là đo áp dồn chai chứ không phải tăng tốc băng tải.

Trả lời nhanh: Kẹt chai xuất phát từ bảy điểm: chuyển tiếp giữa hai băng tải, thanh dẫn hẹp hơn thân chai, bánh xích hoặc dây đai chùng, chai đổ do gia tốc, tích chai tại điểm chặn, băng tải nghiêng không đủ ma sát, và chai méo do kẹp rót. Kiểm tra bằng cách đo áp dồn chai tại ba điểm và so sánh với lực đẩy của băng tải.

Kẹt chai là bài toán lực, không phải bài toán tốc độ

Phản ứng đầu tiên khi thấy kẹt là nghĩ băng tải yếu, và phản ứng thứ hai là tăng tốc hoặc thay động cơ lớn hơn. Cả hai đều sai hướng trong phần lớn trường hợp, vì kẹt xảy ra khi lực đẩy của băng tải không thắng được tổng lực cản tại một điểm chặn - và tăng lực đẩy chỉ làm chai bị ép mạnh hơn, biến kẹt nhẹ thành kẹt cứng hoặc làm chai biến dạng.

Đại lượng cần đo là áp dồn chai - lực nén dọc theo hàng chai khi chúng xếp sát nhau. Trong một hàng chai trên băng tải có tích chai, áp dồn tăng theo số chai phía sau điểm chặn, vì mỗi chai được đẩy bởi lực của băng tải và lực đó cộng dồn về phía trước. Công thức đơn giản: F = n x f x hệ số ma sát, với n là số chai phía sau, f là lực đẩy riêng trên mỗi chai.

Số chai dồnÁp dồn ước tính (N)Ảnh hưởng lên chai PET 500 mlẢnh hưởng lên chai thuỷ tinh
55Không đáng kểKhông đáng kể
1010Bắt đầu biến dạng nhẹKhông đáng kể
2020Biến dạng rõ, có thể bật khỏi dẫn hướngBắt đầu có nguy cơ nứt
4040Chai móp, đổ hàng loạtNứt, vỡ
6060Kẹt cứng, phải dừng máy gỡVỡ hàng loạt, nguy hiểm

Ước tính theo F = n x f với f khoảng 1 N/chai ở 0,3 m/s và hệ số ma sát 0,2; giá trị thực phải đo bằng lực kế tại điểm chặn.

Kết luận thực hành: đừng để hàng chai dồn quá 10-15 chai trước một điểm chặn. Nếu cần tích nhiều hơn thì phải dùng băng tải tích luỹ áp lực thấp (low back pressure) hoặc chia thành nhiều làn, chứ không phải tăng lực đẩy.

Bảy điểm chặn, xếp theo tần suất

Danh sách dưới đây tổng hợp theo vị trí vật lý trên dây chuyền chiết rót điển hình, từ đầu vào tới đầu ra. Phần lớn ca kẹt rơi vào ba điểm đầu.

#Điểm chặnDấu hiệu đặc trưngNguyên nhân gốc thường gặp
1Chuyển tiếp giữa hai băng tảiKẹt đúng một chỗ, chai nghiêng hoặc chèn lên nhauChênh cao độ, hở khe, hai băng lệch tốc độ
2Thanh dẫn hẹp hơn thân chaiChai bị bóp, chạy chậm dần rồi dừngChỉnh dẫn theo cỡ chai cũ, chưa mở lại
3Dây đai hoặc xích chùngBăng chạy giật, chai rung và đổĐộ chùng vượt quy định, thiếu căng
4Gia tốc tại điểm vào máy rótChai đổ ngay khi vào vít chiaTốc độ băng cao hơn tốc độ vít chia
5Tích chai trước điểm chặnÙn dài, áp dồn lớn, chai mópKhông có điều khiển tích luỹ, chặn đột ngột
6Băng tải nghiêng thiếu ma sátChai trượt ngược, kẹt ở đỉnh dốcDây trơn, góc nghiêng quá lớn
7Kẹp rót siết quá mạnhChai méo tại cổ, không ra khỏi vị trí rótLực kẹp không điều chỉnh theo loại chai

Chuyển tiếp giữa hai băng tải: chỗ hay kẹt nhất

Khi chai đi từ băng tải này sang băng tải khác, có ba thông số phải khớp: cao độ mặt băng, khe hở giữa hai đầu băng, và tốc độ. Sai một trong ba là kẹt.

Cao độ. Băng sau phải thấp hơn hoặc bằng băng trước, không được cao hơn. Nếu băng sau cao hơn dù chỉ 3 mm, đáy chai sẽ húc vào mép và chai dựng lên. Quy tắc thực dụng: chênh cao độ cho phép từ 0 đến -2 mm theo chiều di chuyển, và mép băng sau phải vát hoặc có tấm chuyển tiếp.

Khe hở. Khe giữa hai đầu băng phải nhỏ hơn đường kính đáy chai ít nhất 3 lần, và không quá 5 mm với chai PET 500 ml. Khe 8-10 mm là nguyên nhân kinh điển của việc chân chai lọt vào khe và chai đứng khựng lại.

Tốc độ. Băng sau phải chạy nhanh hơn hoặc bằng băng trước, không chậm hơn, để chai không bị dồn tại điểm chuyển. Tỷ lệ hợp lý là băng sau nhanh hơn 5-10%.

Thông sốGiá trị đúngDấu hiệu khi saiCách kiểm tra
Chênh cao độ0 đến -2 mm (băng sau thấp hơn)Chai dựng đứng, đổ tại điểm chuyểnThước lá và thước đo cao độ
Khe hở hai đầu băng≤ 5 mm với chai PET 500 mlChân chai lọt khe, chai khựngThước lá đo trực tiếp
Tốc độ tương đốiBăng sau nhanh hơn 5-10%Dồn chai tại điểm chuyểnĐếm chai qua một điểm trong 60 giây
Độ song song hai băngLệch < 1 mm trên chiều rộngChai xoay, chạy lệch một bênThước kẹp hai mép
Mép băngVát hoặc có tấm chuyển tiếpChai bắt mép, xước đáyQuan sát bằng tay, sờ mép

Áp dồn chai và cách đo bằng lực kế

Đo áp dồn chai là việc đơn giản nhất mà ít nhà máy làm nhất. Dụng cụ chỉ gồm một lực kế lò xo 50 N hoặc cân điện tử có móc và một tấm chặn tạm. Cách làm: đặt tấm chặn vào dòng chai tại điểm cần đo, để chai dồn tới khi ổn định, móc lực kế vào tấm chặn và đọc lực.

Kết quả cần so với hai ngưỡng. Ngưỡng thứ nhất là lực làm biến dạng chai: với chai PET thành mỏng, móp bắt đầu thấy ở khoảng 15-20 N. Ngưỡng thứ hai là lực đẩy tối đa của băng tải, tính từ công suất động cơ và hiệu suất truyền động. Nếu áp dồn đo được gần bằng lực đẩy tối đa thì băng đang quá tải - động cơ sẽ nóng và dây sẽ giãn.

Vị trí đoÁp dồn đo được (N)Đánh giáHành động
Trước vít chia5-10Tốt, dòng chảy đềuKhông cần làm gì
Trước vít chia15-25Cảnh báo, chai bắt đầu mópGiảm tốc hoặc thêm tích luỹ
Trước vít chia> 30Quá tải, sắp kẹtDừng, tìm điểm chặn
Sau điểm chuyển tiếp> 20Chuyển tiếp có vấn đềKiểm cao độ và khe hở
Trước băng tải nghiêng> 25Ma sát không đủKiểm dây, giảm góc nghiêng

Thanh dẫn, vít chia và hình học cổ chai

Thanh dẫn. Khoảng mở phải lớn hơn đường kính thân chai một khe hở hợp lý. Quá nhỏ thì chai bị kẹp; quá lớn thì chai xoay và chạy lệch. Với chai PET 500 ml đường kính 65 mm, khoảng mở hợp lý là 67-69 mm, tức khe hở mỗi bên 1-2 mm. Với chai thuỷ tinh, dung sai đường kính lớn hơn nên phải mở rộng hơn.

Vít chia. Vít chia (timing screw) có bước ren giảm dần để tách chai thành từng vị trí đều nhau. Nếu bước ren không khớp với đường kính chai, chai bị ép và trượt. Nếu vít chia mòn, biên dạng ren thay đổi và chai bị kẹp ở đoạn cuối.

Loại chaiĐường kính thân (mm)Khoảng mở dẫn hợp lý (mm)Dung sai đường kính chấp nhận
PET 330 ml55-5857-61± 0,3 mm
PET 500 ml62-6665-69± 0,4 mm
PET 1,5 l85-9088-93± 0,5 mm
Thuỷ tinh 330 ml60-6465-69± 0,8 mm
Lon nhôm 330 ml6668-70± 0,2 mm

Khoảng mở là giá trị tham khảo theo thực hành phổ biến; phải đối chiếu với bản vẽ cỡ chai và khuyến cáo của nhà sản xuất máy.

Tốc độ, gia tốc và hiện tượng chai đổ

Chai đổ là dạng kẹt nặng nhất vì nó thường kéo theo cả hàng. Nguyên nhân là gia tốc - không phải tốc độ. Một băng tải chạy 0,5 m/s ổn định không làm chai đổ, nhưng băng tải tăng từ 0 lên 0,5 m/s trong 0,1 giây thì chai đổ.

Gia tốc cần thiết để chai không đổ tính từ điều kiện mô men: chai đổ khi đường tác dụng của trọng lực ra ngoài đáy chai. Với chai có chiều cao H và đường kính đáy D, gia tốc tới hạn là a = g x D / H. Chai 500 ml cao 210 mm, đáy 65 mm: a = 9,81 x 65/210 = 3,04 m/s2. Vượt giá trị này, chai đổ khi có xung lực ngang.

Loại chaiChiều cao (mm)Đường kính đáy (mm)Gia tốc tới hạn (m/s2)Thời gian tăng tốc tối thiểu để đạt 0,3 m/s
PET 330 ml180553,000,10 s
PET 500 ml210653,040,10 s
PET 1,5 l310882,780,11 s
Thuỷ tinh 330 ml220622,760,11 s
Lon nhôm 330 ml115665,630,05 s

Tính theo a = g.D/H với g = 9,81 m/s2; thời gian tăng tốc tính từ a = v/t. Đây là gia tốc tới hạn cho chai rỗng đứng yên, chai đầy ổn định hơn nhưng nặng hơn nên lực va đập lớn hơn.

Băng tải nghiêng và ma sát cần thiết

Băng tải nghiêng dùng để đưa chai lên cao độ máy rót hoặc máy dán nhãn. Điều kiện để chai không trượt ngược: hệ số ma sát tĩnh phải lớn hơn tang góc nghiêng. mu > tan(theta).

Góc nghiêngtan(theta)Hệ số ma sát cần thiếtVật liệu dây phù hợp
5°0,087> 0,09Hầu hết dây đai
10°0,176> 0,18Dây PVC, PU
15°0,268> 0,27Dây PU có vân
20°0,364> 0,37Dây có gân ngang hoặc xích
30°0,577> 0,58Xích tấm có gờ, hoặc băng có ngăn

Hệ số ma sát giữa PET và dây PU khô khoảng 0,2-0,3; khi ướt có thể giảm một nửa. Bảng nêu ngưỡng tối thiểu, không phải giá trị thực tế của từng loại dây.

Xử lý tại chỗ và phòng ngừa theo ca

Khi đã kẹt, việc xử lý đúng cách quan trọng không kém việc tìm nguyên nhân. Gỡ sai cách làm chai vỡ, làm hỏng thanh dẫn, hoặc làm người vận hành bị thương.

Tình huốngLàm đúngKhông được làmLý do
Chai dồn trước điểm chặnDừng băng, gỡ từ phía sau ra trướcKéo chai từ phía trướcKéo ngược làm chai đổ cả hàng
Chai đổ trong máy rótDừng máy, khoá nguồn, gỡ bằng dụng cụThò tay vào khi máy còn chạyNguy cơ kẹp tay vào vít chia
Chai vỡDừng, hút hoặc quét toàn bộ mảnh, kiểm dâyChỉ nhặt mảnh lớnMảnh nhỏ cắt dây, vào sản phẩm
Kẹt lặp lại cùng chỗGhi lại và đo thông số hình họcChỉnh dẫn "cho rộng ra"Mở quá rộng gây lỗi khác
Kẹt khi đổi cỡ chaiKiểm lại 5 thông số chuyển tiếpChạy tiếp và gỡ thủ côngSẽ kẹt suốt lô

Về phòng ngừa, ba việc dưới đây làm được trong 10 phút đầu ca và giảm phần lớn sự cố kẹt:

  • Chạy thử 20 chai rỗng qua toàn tuyến trước khi rót, quan sát ở ba điểm: chuyển tiếp, vít chia, điểm vào máy dán nhãn.
  • Đo khe hở thanh dẫn tại ba vị trí dọc tuyến và ghi vào phiếu. Chênh lệch giữa ba vị trí trên 2 mm là dấu hiệu dẫn bị xô lệch.
  • Kiểm tra độ chùng dây đai bằng cách ấn tay giữa hai puly: độ võng hợp lý thường 1-2% khoảng cách tâm puly, theo khuyến cáo nhà sản xuất dây.

Câu hỏi thường gặp

Kẹt chai có phải do băng tải yếu không?

Ít khi. Băng tải yếu biểu hiện là băng dừng hẳn khi có tải hoặc động cơ nóng, chứ không phải kẹt cục bộ một chỗ. Kẹt cục bộ gần như luôn là vấn đề hình học tại điểm chặn: chênh cao độ, khe hở, thanh dẫn hẹp. Tăng công suất động cơ trong trường hợp này chỉ làm chai bị ép mạnh hơn và hỏng nhanh hơn.

Nên mở thanh dẫn rộng bao nhiêu?

Khe hở mỗi bên 1-2 mm so với đường kính thân chai là khoảng hợp lý cho chai PET. Với chai thuỷ tinh, dung sai đường kính lớn hơn nên cần 2-3 mm mỗi bên. Quan trọng hơn con số là phải chỉnh theo chai có đường kính lớn nhất trong lô, không theo mẫu đầu tiên bạn cầm được.

Vì sao kẹt chỉ xảy ra vào cuối ca?

Ba nguyên nhân hay gặp: nước và sản phẩm tràn làm giảm ma sát trên băng nghiêng; dây đai bị giãn vì nhiệt và làm việc liên tục; và cặn sản phẩm tích trên thanh dẫn làm hẹp khoảng mở. Cả ba đều tăng theo thời gian chạy, nên triệu chứng xuất hiện muộn. Cách xác minh: đo khe hở thanh dẫn đầu ca và cuối ca, so sánh.

Chai đổ hàng loạt có phải do băng tải chạy nhanh?

Không phải tốc độ mà là gia tốc. Chai 500 ml cao 210 mm đổ khi gia tốc ngang vượt khoảng 3 m/s2, tức khoảng 0,3 g. Gia tốc này xuất hiện khi khởi động đột ngột, khi qua chuyển tiếp có chênh cao độ, hoặc khi va vào hàng chai đang dồn. Giảm tốc độ không giải quyết được nếu gia tốc vẫn cao.

Bao lâu phải kiểm tra độ chùng dây đai?

Theo khuyến cáo nhà sản xuất, thường mỗi 500-1.000 giờ chạy hoặc mỗi lần bảo trì định kỳ. Nhưng trên dây chuyền có tải va đập nhiều, nên kiểm tra mỗi tuần bằng cách ấn tay giữa hai puly. Dây chùng làm băng chạy giật, và chạy giật chính là nguồn gia tốc làm chai đổ.

Bài viết liên quan

Câu hỏi thường gặp

Kẹt chai có phải do băng tải yếu không?
Ít khi. Băng tải yếu biểu hiện là băng dừng hẳn khi có tải hoặc động cơ nóng, chứ không phải kẹt cục bộ một chỗ. Kẹt cục bộ gần như luôn là vấn đề hình học tại điểm chặn: chênh cao độ, khe hở, thanh dẫn hẹp. Tăng công suất động cơ trong trường hợp này chỉ làm chai bị ép mạnh hơn và hỏng nhanh hơn.
Nên mở thanh dẫn rộng bao nhiêu?
Khe hở mỗi bên 1-2 mm so với đường kính thân chai là khoảng hợp lý cho chai PET. Với chai thuỷ tinh, dung sai đường kính lớn hơn nên cần 2-3 mm mỗi bên. Quan trọng hơn con số là phải chỉnh theo chai có đường kính lớn nhất trong lô, không theo mẫu đầu tiên bạn cầm được.
Vì sao kẹt chỉ xảy ra vào cuối ca?
Ba nguyên nhân hay gặp: nước và sản phẩm tràn làm giảm ma sát trên băng nghiêng; dây đai bị giãn vì nhiệt và làm việc liên tục; và cặn sản phẩm tích trên thanh dẫn làm hẹp khoảng mở. Cả ba đều tăng theo thời gian chạy, nên triệu chứng xuất hiện muộn. Cách xác minh: đo khe hở thanh dẫn đầu ca và cuối ca, so sánh.
Chai đổ hàng loạt có phải do băng tải chạy nhanh?
Không phải tốc độ mà là gia tốc. Chai 500 ml cao 210 mm đổ khi gia tốc ngang vượt khoảng 3 m/s2, tức khoảng 0,3 g. Gia tốc này xuất hiện khi khởi động đột ngột, khi qua chuyển tiếp có chênh cao độ, hoặc khi va vào hàng chai đang dồn. Giảm tốc độ không giải quyết được nếu gia tốc vẫn cao.
Bao lâu phải kiểm tra độ chùng dây đai?
Theo khuyến cáo nhà sản xuất, thường mỗi 500-1.000 giờ chạy hoặc mỗi lần bảo trì định kỳ. Nhưng trên dây chuyền có tải va đập nhiều, nên kiểm tra mỗi tuần bằng cách ấn tay giữa hai puly. Dây chùng làm băng chạy giật, và chạy giật chính là nguồn gia tốc làm chai đổ.
Thông tin kiểm duyệt

Nội dung được biên tập từ tài liệu kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Thông số thực tế phụ thuộc nguồn nước, môi trường và cấu hình thiết bị.