CẨM NANG MÁY CHIẾT RÓT CÔNG NGHIỆPĐịnh lượng · Bao bì · Vệ sinh · Nghiệm thu
◉Máy Chiết RótTHƯ VIỆN CÔNG NGHỆ ĐÓNG GÓI
PHÂN TÍCH KỸ THUẬT

Chi phí một lần dừng máy chiết rót: tính đủ 7 khoản

Một lần kẹt chai mất 12 phút. Người ta ghi vào sổ là 12 phút, rồi coi đó là thiệt hại. Nhưng 12 phút đó kéo theo sản phẩm tồn phải xử lý, chai dở dang phải loại, điện vẫn tiêu thụ, nhân công vẫn trả, và một lô hàng bị trễ giờ giao...

Một lần kẹt chai mất 12 phút. Người ta ghi vào sổ là 12 phút, rồi coi đó là thiệt hại. Nhưng 12 phút đó kéo theo sản phẩm tồn phải xử lý, chai dở dang phải loại, điện vẫn tiêu thụ, nhân công vẫn trả, và một lô hàng bị trễ giờ giao. Chi phí thật thường gấp ba tới năm lần chi phí nhìn thấy.

Trả lời nhanh: Bảy khoản chi phí của một lần dừng máy: sản lượng mất, sản phẩm dở dang phải loại, nhân công chờ, điện năng không tải, chi phí khởi động lại, chi phí trễ giao hàng, và chi phí sửa chữa. Mỗi khoản tính được bằng công thức riêng, và tổng hợp lại thành chi phí trung bình mỗi sự cố để xếp hạng ưu tiên bảo trì.

Vì sao chi phí nhìn thấy chỉ là phần nhỏ

Khi dây chuyền dừng, người ta thường chỉ tính phần sản lượng không làm ra được. Cách tính đó bỏ sót sáu khoản khác, và trong nhiều trường hợp sáu khoản đó cộng lại lớn hơn khoản đầu tiên.

Khoản chi phíNhìn thấy ngay?Tỷ trọng điển hìnhGhi nhận ở đâu
Sản lượng mấtCó35-50%Báo cáo sản xuất
Sản phẩm dở dang phải loạiMột phần10-20%Phiếu loại, sổ phế
Nhân công chờKhông10-15%Không ghi nhận
Điện năng không tảiKhông2-5%Hoá đơn điện, không phân bổ
Khởi động lại và chạy ổn địnhKhông5-10%Không ghi nhận
Trễ giao hàngKhông0-15%Khiếu nại, phạt hợp đồng
Sửa chữa và vật tưCó5-15%Phiếu bảo trì

Tỷ trọng là khoảng tham khảo theo cấu trúc chi phí thường gặp của dây chuyền chiết rót công suất vừa; con số thực phải tính theo dữ liệu của từng nhà máy.

Khoản 1: sản lượng mất - công thức cơ bản

Đây là khoản dễ tính nhất và cũng là khoản hay bị tính sai vì dùng công suất danh định thay vì công suất thực tế.

Chi phí sản lượng mất = Công suất thực tế (chai/giờ) x Thời gian dừng (giờ) x Lợi nhuận gộp trên mỗi chai

Với OEE, công thức chuẩn là OEE = Khả dụng x Hiệu suất x Chất lượng. Trong đó khả dụng = thời gian chạy / thời gian kế hoạch; hiệu suất = sản lượng thực / sản lượng lý thuyết trong thời gian chạy; chất lượng = sản phẩm đạt / tổng sản phẩm.

Công suất danh địnhKhả dụngHiệu suấtChất lượngOEECông suất thực tế
6.000 chai/h90%95%99%84,6%5.078 chai/h
6.000 chai/h80%90%98%70,6%4.235 chai/h
6.000 chai/h70%85%97%57,7%3.463 chai/h
12.000 chai/h85%92%98%76,6%9.197 chai/h
20.000 chai/h88%94%99%81,9%16.372 chai/h

Tính trực tiếp từ công thức OEE. Số liệu minh hoạ cách đọc; giá trị thực phải lấy từ dữ liệu máy.

Khoản 2 và 3: sản phẩm dở dang và nhân công chờ

Hai khoản này thường bị gộp vào "chi phí khác" và không bao giờ được tính. Nhưng chúng có công thức rõ ràng và số liệu cụ thể.

Chi phí dở dang = (V_tank + V_ống) x Đơn giá nguyên liệu + N_chai_dở x Đơn giá nguyên liệu mỗi chai + V_tràn x Đơn giá

Nguồn dở dangCách tính thể tíchCó thu hồi được?Cần ghi nhận gì
Sản phẩm trong tankMức tank x tiết diện, hoặc theo cảm biếnCó, nếu quy trình cho phép tái chếThể tích, nhiệt độ, thời gian tồn
Sản phẩm trong đường ốngThể tích ống chết theo bản vẽMột phần, tuỳ thiết kế xảChiều dài và đường kính ống
Chai rót dởĐếm chai, nhân thể tích trung bìnhThường không, phải đổ bỏSố chai, vị trí dừng
Sản phẩm trànƯớc lượng theo thời gian x lưu lượngKhôngThời gian tràn, lưu lượng
Sản phẩm trong vòi và đầu rótThể tích nhỏ, nhân số vòiKhôngSố vòi

Nhân công chờ. Đây là khoản bị bỏ qua nhiều nhất vì "người ta vẫn có mặt ở đó". Nhưng chi phí lao động là chi phí cố định theo giờ, và khi dây chuyền dừng, chi phí đó vẫn phát sinh mà không tạo ra sản phẩm.

Chi phí nhân công chờ = Số người bị ảnh hưởng x Chi phí lao động mỗi giờ x Thời gian dừng

Khoản 4: điện năng không tải

Khi dây chuyền dừng, điện không ngừng tiêu thụ. Hệ thống lạnh vẫn chạy để giữ nhiệt độ, máy nén khí vẫn duy trì áp, quạt và đèn vẫn bật, và các động cơ ở chế độ chờ vẫn tiêu thụ công suất không tải.

Công thức: Chi phí điện không tải = P_không_tải (kW) x Thời gian dừng (giờ) x Đơn giá điện (đ/kWh)

Đơn giá theo biểu giá Bộ Công Thương áp dụng từ 01/11/2026 cho điện sản xuất hạ áp cấp ≤ 1 kV (chưa VAT): 1.966 đ/kWh giờ bình thường, 1.274 đ/kWh giờ thấp điểm, 3.586 đ/kWh giờ cao điểm. Với cấp 1-35 kV: 1.814/1.166/3.348 đ/kWh; cấp 35-220 kV: 1.792/1.123/3.218 đ/kWh; từ 220 kV: 1.771/1.101/3.110 đ/kWh.

Thiết bị chạy không tảiCông suất ước tính (kW)8 giờ dừng, giá bình thường8 giờ dừng, giá cao điểm
Máy nén khí (chạy không tải)15-25235.920-393.200 đ430.320-717.200 đ
Hệ thống lạnh (giữ nhiệt độ)10-30157.280-471.840 đ286.880-860.640 đ
Băng tải và động cơ chờ1-315.728-47.184 đ28.688-86.064 đ
Chiếu sáng và quạt2-531.456-78.640 đ57.376-143.440 đ
Hệ thống xử lý nước3-847.184-125.824 đ86.064-229.504 đ

Công suất là khoảng ước tính theo cấu hình dây chuyền vừa; phải đo bằng đồng hồ kẹp dòng hoặc đọc từ đồng hồ điện riêng của tủ động lực.

Khoản 5: khởi động lại và chạy ổn định

Đây là khoản bị đánh giá thấp nhất trong tất cả. Sau khi sửa xong, dây chuyền không đạt chất lượng ngay - phải mất một khoảng thời gian để nhiệt độ ổn định, áp ổn định, và các tham số về đúng. Trong khoảng đó sản phẩm không đạt và phải loại.

Ba giai đoạn của khởi động lại:

  • Giai đoạn 1 - chạy rửa và xả khí. Sản phẩm đầu tiên chạy qua thường bị lẫn khí hoặc lẫn nước vệ sinh. Toàn bộ phần này phải bỏ.
  • Giai đoạn 2 - đạt tham số. Nhiệt độ, áp, và thể tích rót chưa ổn định. Phải cân mẫu liên tục cho tới khi 3 lần liên tiếp đạt.
  • Giai đoạn 3 - chạy ổn định nhưng chưa đủ tin cậy. Thường phải chạy thêm 10-20 phút trước khi dám tin số liệu.
Loại dừngThời gian khởi động lại điển hìnhSản phẩm phải bỏGhi chú
Dừng ngắn < 5 phút, không tháo máy1-3 phút5-15 chaiChỉ cần xả vài chai đầu
Dừng 5-30 phút, không tháo máy3-10 phút20-50 chaiCần cân mẫu lại
Dừng do thay gioăng hoặc vòi15-30 phút50-150 chaiPhải hiệu chuẩn lại
Dừng do vệ sinh giữa ca10-20 phút30-100 chaiPhải tráng sạch dung dịch
Dừng do sự cố điện hoặc PLC20-45 phút100-300 chaiPhải kiểm tra toàn bộ tham số

Khoảng giá trị theo thực hành phổ biến; phải ghi nhận thực tế tại máy để có con số dùng được.

Công thức: Chi phí khởi động = Thời gian khởi động (giờ) x Công suất thực tế x Lợi nhuận gộp + Số chai bỏ x Chi phí mỗi chai.

Khoản 6 và 7: trễ giao hàng và sửa chữa

Hai khoản cuối này khó định lượng nhất nhưng không nên bỏ qua, vì chúng là phần dễ gây hậu quả dài hạn.

Trễ giao hàng. Không phải mọi lần dừng đều gây trễ, nhưng khi có trễ thì chi phí có thể rất lớn: phạt hợp đồng, phí lưu kho, phải chuyển sang vận tải nhanh hơn, và mất uy tín với nhà phân phối. Cách lượng hoá thực dụng: tính xác suất trễ nhân với chi phí trung bình một lần trễ.

Chi phí trễ = P(trễ) x (Chi phí phạt + Chi phí vận tải thay thế + Chi phí xử lý nội bộ)

KhoảnCông thứcDữ liệu cần cóMức độ tin cậy
Sản lượng mấtCông suất thực x giờ x lợi nhuận gộpOEE, lợi nhuận gộpCao, nếu OEE chính xác
Dở dangThể tích x đơn giá + số chai x chi phíThể tích ống, đơn giáTrung bình
Nhân công chờSố người x chi phí/giờ x giờSố người, đơn giá lao độngCao
Điện không tảiP x giờ x đơn giá điệnP đo được, biểu giáCao
Khởi động lạiGiờ khởi động x công suất x lợi nhuận + chai bỏThời gian thực đoTrung bình
Trễ giao hàngXác suất x chi phí một lần trễMức tồn kho, điều khoản hợp đồngThấp, cần giả định
Sửa chữaVật tư + nhân công + thuê ngoàiPhiếu bảo trìCao

Bảng xếp hạng lỗi theo chi phí năm

Khi đã có chi phí trung bình mỗi sự cố và tần suất sự cố, có thể xếp hạng để quyết định ưu tiên bảo trì. Đây là bước biến việc tính toán thành hành động.

Chi phí năm của một loại lỗi = Số lần xảy ra mỗi tháng x 12 x Chi phí trung bình mỗi sự cố

Loại lỗiLần/thángPhút mỗi lầnChi phí mỗi sự cố (đ)Chi phí năm (đ)Xếp hạng
Kẹt chai trên băng tải1861.200.000259.200.0001
Nắp siết lệch, phải dừng chỉnh6253.500.000252.000.0002
Nhỏ giọt vòi, phải thay gioăng4454.200.000201.600.0003
Cảm biến mức trôi, phải hiệu chuẩn2605.000.000120.000.0004
Bọt tràn, phải giảm tốc độ810900.00086.400.0005
Van mòn, phải thay vòi1906.500.00078.000.0006

Bảng minh hoạ cách xếp hạng; các giá trị chi phí là giả định để so sánh phương án, phải thay bằng số liệu thực của nhà máy.

Mẫu phiếu ghi nhận để tính được chi phí

Không có dữ liệu thì không tính được, và dữ liệu phải được ghi ngay tại thời điểm xảy ra, không phải hồi tố. Phiếu dưới đây gọn đủ để điền trong lúc xử lý sự cố.

TrườngĐơn vịVì sao cầnAi điền
Giờ bắt đầu dừnggiờ:phútXác định giờ bình thường hay cao điểmVận hành
Giờ chạy lạigiờ:phútTính thời gian dừng thựcVận hành
Giờ đạt chất lượng ổn địnhgiờ:phútTính chi phí khởi động lạiQC
Triệu chứng và vị trímô tảPhân loại lỗi để xếp hạngVận hành
Số chai rót dởchaiTính sản phẩm dở dangVận hành
Số chai bỏ khi khởi độngchaiTính chi phí khởi độngVận hành
Số người bị ảnh hưởngngườiTính nhân công chờTổ trưởng
Vật tư đã thaydanh mụcTính chi phí sửa chữaBảo trì
Nguyên nhân gốcmô tảQuyết định hành động phòng ngừaBảo trì
Đã xử lý tạm hay dứt điểmchọnPhát hiện lỗi tái diễnBảo trì

Ba trường hay bị bỏ nhất và cũng quan trọng nhất: giờ đạt chất lượng ổn định, số chai bỏ khi khởi động, và đã xử lý tạm hay dứt điểm. Hai trường đầu cần cho việc tính chi phí; trường thứ ba cần cho việc phát hiện vấn đề hệ thống. Nếu phần lớn phiếu ghi "xử lý tạm", bạn đang tích luỹ nợ kỹ thuật và chi phí sẽ quay lại.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng giá bán thay vì lợi nhuận gộp để tính?

Không. Dùng giá bán là tính doanh thu mất, không phải lợi nhuận mất, và sẽ phóng đại thiệt hại. Nếu dừng máy không làm giảm doanh thu (vì có tồn kho bù), thiệt hại thực tế chỉ là chi phí cơ hội. Nếu dừng máy làm mất đơn hàng thật, thiệt hại gần bằng lợi nhuận gộp của đơn đó. Hai tình huống khác nhau và cần tính khác nhau.

Chi phí dừng máy có phụ thuộc giờ trong ngày không?

Có, qua hai đường. Thứ nhất, giá điện khác nhau theo giờ: hạ áp ≤1 kV là 1.966 đ/kWh giờ bình thường và 3.586 đ/kWh giờ cao điểm, chênh 1,8 lần. Thứ hai, khả năng bù sản lượng khác nhau - dừng lúc 10h có thể chạy bù trong ngày, dừng lúc 21h thì không. Vì vậy nên ghi giờ vào phiếu và phân tích riêng theo khung giờ.

Làm sao biết OEE dùng để tính có đúng không?

Kiểm chéo bằng ba nguồn: sản lượng thực trên báo cáo, số đếm chai trên máy, và số thùng xuất kho. Ba nguồn phải khớp trong khoảng 1-2%. Nếu lệch nhiều hơn, có vấn đề trong đếm hoặc trong ghi nhận - và mọi phép tính chi phí dựa trên đó đều sai theo. Kiểm chéo này nên làm mỗi tháng.

Dừng máy để bảo trì có tính là chi phí không?

Có, nhưng khác bản chất. Dừng có kế hoạch thường rẻ hơn dừng đột xuất vì không có sản phẩm dở dang bất ngờ, không có nhân công chờ ngoài kế hoạch, và có thể bố trí vào giờ thấp điểm. Chính vì vậy bảo trì phòng ngừa thường hoàn vốn chỉ bằng phần chênh lệch giữa chi phí dừng có kế hoạch và dừng đột xuất, chưa cần tính tới việc giảm số lần hỏng.

Số liệu chi phí nên cập nhật bao lâu một lần?

Mỗi quý, hoặc mỗi khi có thay đổi lớn về giá nguyên liệu, giá điện, đơn giá lao động hoặc cơ cấu sản phẩm. Nếu dùng số cũ quá lâu, thứ hạng ưu tiên sẽ sai - và sai theo hướng nguy hiểm là vẫn ưu tiên những lỗi đã được xử lý xong trong khi lỗi mới tăng lên.

Bài viết liên quan

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng giá bán thay vì lợi nhuận gộp để tính?
Không. Dùng giá bán là tính doanh thu mất, không phải lợi nhuận mất, và sẽ phóng đại thiệt hại. Nếu dừng máy không làm giảm doanh thu (vì có tồn kho bù), thiệt hại thực tế chỉ là chi phí cơ hội. Nếu dừng máy làm mất đơn hàng thật, thiệt hại gần bằng lợi nhuận gộp của đơn đó. Hai tình huống khác nhau và cần tính khác nhau.
Chi phí dừng máy có phụ thuộc giờ trong ngày không?
Có, qua hai đường. Thứ nhất, giá điện khác nhau theo giờ: hạ áp ≤1 kV là 1.966 đ/kWh giờ bình thường và 3.586 đ/kWh giờ cao điểm, chênh 1,8 lần. Thứ hai, khả năng bù sản lượng khác nhau - dừng lúc 10h có thể chạy bù trong ngày, dừng lúc 21h thì không. Vì vậy nên ghi giờ vào phiếu và phân tích riêng theo khung giờ.
Làm sao biết OEE dùng để tính có đúng không?
Kiểm chéo bằng ba nguồn: sản lượng thực trên báo cáo, số đếm chai trên máy, và số thùng xuất kho. Ba nguồn phải khớp trong khoảng 1-2%. Nếu lệch nhiều hơn, có vấn đề trong đếm hoặc trong ghi nhận - và mọi phép tính chi phí dựa trên đó đều sai theo. Kiểm chéo này nên làm mỗi tháng.
Dừng máy để bảo trì có tính là chi phí không?
Có, nhưng khác bản chất. Dừng có kế hoạch thường rẻ hơn dừng đột xuất vì không có sản phẩm dở dang bất ngờ, không có nhân công chờ ngoài kế hoạch, và có thể bố trí vào giờ thấp điểm. Chính vì vậy bảo trì phòng ngừa thường hoàn vốn chỉ bằng phần chênh lệch giữa chi phí dừng có kế hoạch và dừng đột xuất, chưa cần tính tới việc giảm số lần hỏng.
Số liệu chi phí nên cập nhật bao lâu một lần?
Mỗi quý, hoặc mỗi khi có thay đổi lớn về giá nguyên liệu, giá điện, đơn giá lao động hoặc cơ cấu sản phẩm. Nếu dùng số cũ quá lâu, thứ hạng ưu tiên sẽ sai - và sai theo hướng nguy hiểm là vẫn ưu tiên những lỗi đã được xử lý xong trong khi lỗi mới tăng lên.
Thông tin kiểm duyệt

Nội dung được biên tập từ tài liệu kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Thông số thực tế phụ thuộc nguồn nước, môi trường và cấu hình thiết bị.